İman esaslarından biri, kişinin kıyâmet gününde yaptıklarından ve yapması gerektiği halde yapmadıklarından sorgulanmasıdır.

Rabbimiz şöyle buyurmaktadır: “O gün insanlar, yaptıkları işlerin kendilerine gösterilmesi için kabirlerinden çıkıp hesap yerine bölük bölük gelirler.” (Zilzal, 6)

Ebu Berze el-Eslemî radıyallahuanh’ten rivayet edildiğine göre Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem şöyle buyurmuştur:

“Kıyamet gününde (şu hususlardan) sorgulanmadıkça, kulun ayakları yerinden kımıldamaz:

– Ömründen; onu ne ile tükettiğinden (Hayatını nasıl ve nerelerde harcadın?),

– İlminden; onunla ne yaptığından (öğrendiği ilimle amel edip etmediğinden?),

– Malından; onu nereden (helal mi haram mı yoldan) kazandı ve nereye (Allah’a itaat mi  yoksa isyan yolunda mı) sarf ettiğinden,

– Bedeninden; onu nerede çürüttüğünden. ” [1]

Bu hadis Abdullah ibn Mesud radıyallahuanh’ten şu fazlalıkla rivayet edilmiştir: “Ademoğluna beş şeyden hesap sorulmadıkça kulun ayakları yerinden kımıldamaz: Gençliğini nerde yıprattığından….” [2]

       Kıyamet gününde insanlar, dünyada yaptıkları her işten hesaba çekilirler. Burada sayılanlar, hesap esnasında sorulacak olanların en önemlileridir.

1. ”Ömründen, onu ne ile tükettiğinden”

Kişinin ömrünü nerede ve ne şekilde, ne uğrunda geçirdiği en temel hayatî sorulardandır. Dünyaya gelen her insan, ömrünü bir şekilde geçirerek sürdürmektedir. Kişinin dünyadaki konumu, ömrünü harcayacağı yeri belirleyeceğinden, ahiretteki konumunu da belirleyecektir.

     İnsanoğlunun hayata gönderiliş amacı öldükten sonra elbet hesap vereceği ve bu hesap verme gününe hazırlık yapması gerektiğidir.

   “Bizim sizi boşuna yarattığımızı, huzurumuza dönüp hesap vermeyeceğinizi mi sandınız?” (Mü’minun, 115)

2. “İlminden; onunla ne yaptığından”

     “İlim öğrenmek, – kadın ve erkek bütün – Müslümanların üzerine farzdır.“[3]

İlim öğrenmekte amacın ne?  Öğrendiğini amel etmek için mi öğreniyorsun yoksa bunun dışında bir niyete mi sahipsin? İnsanların sana ne kadar bilgili olduğunu söylemesi ya da seni hoca, âlim vs. gibi isimlerle çağırması ve hitap etmesi için mi ilim öğreniyorsun?

İlim özelinden meseleyi genişlettiğimizde hadisimiz bizi şu sonuca götürmektedir: “Hangi ameli yapıyor olursan ol, önce kendine sorman gereken soru şu: ‘Bunu niçin yapıyorum?’ Eğer cevabın Allah rızası dışında bir cevapsa, o zaman o işin sana sadece yorgunluğu kalacak, sevabını ise göremeyeceksin.”

3. “Malından; onu nereden kazandığından ve nereye sarf ettiğinden”

Kazanç elde etme, Müslümanın en doğal haklarından biridir. Ancak İslam’ın Müslümandan istediği kazanç elde etme yolu, helal yolla olandır.

    “Ey insanlar! Yeryüzündeki helâl ve temiz nimetlerden yiyin. Şeytanın adımları ardınca gitmeyin. Çünkü o, sizin için apaçık bir düşmandır.” (Bakara, 168)

İlk önce kazanç yoluna bak! Sonra helal kazancını nerede harcadığına bir bak! Allah’ın razı olduğu/olacağı yerde/yerlerde mi yoksa olmadığı yerlerde mi?

Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’in “Öyle bir zaman gelecek ki, insan kazandığı şeyin helâlden mi haramdan mı olduğuna hiç aldırmayacak” [4] buyurarak ümmetini uyardığı bu hususu, maalesef bugün bizler yaşamaktayız.

4. “Bedeninden; onu nerede çürüttüğünden”

Bedenimiz bizlere emanet olarak verilmiştir. Bizler ona karşı bağımsız bir davranış sergileyerek, “İstediğimiz gibi davranma lüksüne sahip değiliz.” Böyle düşünen kimse, büyük bir aldanış ve kıyamet gününde zor bir durumla karşılaşacaktır.

İnsan, dünya da bir misafir gibidir. Misafir kimse elbet bir gün ana yurduna dönecek ve döneceği ana yurdunda kendisine lazım olacak azığı da hazırlamalıdır. Eğer ana yurdunu unutup geçici kalacağı yerde oyalanıp durursa, kendi sonunu hazırlamış olur.

Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem şöyle buyurmuştur: “Kim korkarsa, akşam karanlığında yol alır. Kim akşam karanlığında yol alırsa, hedefine varır. Haberiniz olsun Allah’ın malı pahalıdır, haberiniz olsun Allah’ın malı cennettir.”[5]

5. “Gençliğinden, onu nerede yıprattığından?”

Ömrün hayra da şerre de kullanmada en yoğun olduğu dönem, gençliktir. Zira bu dönemde insanın bunları yapmaya çoğunlukla gücü vardır. Hadiste ömür ilk olarak zikredildikten sonra gençlik de ayrı olarak zikredilmiştir.

DİPNOTLAR

[1] Tirmizî, “Kıyâme”, 1.

[2] Tirmizî, “Kıyâme”, 1.

[3] İbn Mâce, Mukaddime, 17.

[4] Buhârî, “Buyû‘”, 7; Nesâî “Buyû‘”, 23.

[5] Tirmizî, “Kıyâmet”, 19.